သဃၤန္းကၽြန္း စံျပေဆးရံု ေသြးလွဴဘဏ္အတြက္ ေသြးနဲ႕ပတ္သက္တဲ့ က်န္းမာေရး အသိပညာေပး ဗီႏိုင္းပိုစတာမ်ားကို ၂၀၁၀ခုႏွစ္ မတ္လ ၃၁ ရက္ေန႕မွာ ပံ့ပိုးကူညီခဲ့ပါတယ္။
Wednesday, March 31, 2010
Support HE Vinyl Poster
သဃၤန္းကၽြန္း စံျပေဆးရံု ေသြးလွဴဘဏ္အတြက္ ေသြးနဲ႕ပတ္သက္တဲ့ က်န္းမာေရး အသိပညာေပး ဗီႏိုင္းပိုစတာမ်ားကို ၂၀၁၀ခုႏွစ္ မတ္လ ၃၁ ရက္ေန႕မွာ ပံ့ပိုးကူညီခဲ့ပါတယ္။
Thursday, September 10, 2009
Myths about blood donation
၁။ ေသြးလွဴၿပီးရင္ ၀ လာမယ္။
တကယ္ေတာ့ ေသြးလွဴတာေၾကာင့္ ခႏၶာကိုယ္အေလးခ်ိန္ တိုးလာၿပီး ၀ လာတာမ်ိဳး မရိွပါဘူး။ အသားအရည္ စိုေျပၿပီး အလွတိုးတာပဲ ရိွပါတယ္။ ေသြးလွဴထားတာေၾကာင့္ အားျပန္ျဖည္႕ဖို႕ဆိုၿပီး ပံုမွန္ စားေသာက္တာထက္ ပိုၿပီး စားဖို႕ေသာက္ဖို႕လည္း မလုိပါဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ပံုမွန္အတိုင္းပဲ စားေသာက္ေနထုိင္ပါ။ အဲဒီလိုဆို အရင္ကထက္ ပိုၿပီး ၀ လာစရာ မရိွပါဘူး။
၂။ ေသြးလွဴတာေၾကာင့္ ေရာဂါကူးမယ္။
တကယ္ေတာ့ ေသြးေဖာက္ယူတဲ့ေနရာမွာ အသံုးျပဳတဲ့ အပ္ေတြ၊ ေသြးအိတ္ေတြ၊ ပစၥည္းကိရိယာေတြဟာ သန္႕ရွင္းပါတယ္။ ေသြးေဖာက္တဲ့အခါမွာ တစ္ခါသံုးအပ္ေတြကို သံုးထားပါတယ္။ ေသြးေဖာက္ေပးတဲ့ သူနာျပဳေတြကလည္း တစ္ခါသံုး လက္အိတ္ေတြကို အသံုးျပဳပါတယ္။ အစအဆံုး စနစ္တက် ရိွလွတဲ့အတြက္ ေသြးလွဴရွင္ေတြအေနနဲ႕ ေရာဂါပိုး ကူးစက္ဖုိ႕ဆိုတာ မျဖစ္ႏိုင္ပါဘူး။
၃။ ေသြးလွဴၿပီးရင္ က်န္းမာေရး ထိခိုက္မယ္။
တကယ္ေတာ့ ေသြးမလွဴခင္မွာတင္ ဆရာ၀န္က ေသြးလွဴရွင္ရဲ႕ က်န္းမာေရးကို အရင္စစ္ေဆးေပးပါတယ္။ ေသြးလွဴဒါန္းဖို႕ သင့္ မသင့္ကို ဆံုးျဖတ္ေပးပါတယ္။ က်န္းမာေရး ေကာင္းမြန္မွ ေသြးေပးလွဴတာပါ။ ဒါေပမယ့္ ေသြးလွဴၿပီးရင္ေတာ့ ကုတင္ေပၚမွာ မိနစ္ အနည္းငယ္ေလာက္ေတာ့ အနားယူသင့္ပါတယ္။
၄။ ေသြးေဖာက္တဲ့အခါ အပ္ႀကီးႀကီးေၾကာင့္ နာမယ္။
တကယ္ေတာ့ နာတယ္ဆိုတာ အရမ္းနာတာ မဟုတ္ပါဘူး။ နားေဖာက္တာေလာက္ သြားႏွဳတ္တာေလာက္ မနာပါဘူး။ ပုရြတ္ဆိတ္ ကိုက္ရင္ေတာင္ ဒီထက္ပိုနာပါတယ္။ တစ္ခုေလာက္ သတိရေစခ်င္တာက ေသြးလွဴဖို႕ အပ္ထိုးတဲ့အခ်ိန္ နာတဲ့ နာက်င္မွဳဒုကၡက ေသြးလိုေနတဲ့ လူနာရဲ႕ ေသြးမရရင္ ခံစားရမယ့္ နာက်င္မွဳဒုကၡနဲ႕ ႏွိဳင္းယွဥ္ရင္ ဘာမွ မဟုတ္ဘူး ဆိုတာပါပဲ။
၅။ ေသြးလွဴရတာ အခ်ိန္ကုန္မယ္။
တကယ္ေတာ့ ေသြးလွဴတာ အစအဆံုးက အလြန္ဆံုး တစ္နာရီ ပတ္၀န္းက်င္ပဲ ၾကာပါတယ္။ အဲဒီ တစ္နာရီမွာ လိုအပ္တဲ့ ကိုယ္ေရးအခ်က္အလက္ေတြ ျဖည္႕ရတာေတြ၊ ေမးခြန္းေတြ ေျဖရတာေတြ၊ က်န္းမာေရး စစ္ေဆးမွဳ ခံယူရတာေတြက အခ်ိန္အမ်ားဆံုး ယူသြားပါတယ္။ ေသြးလွဴတဲ့အခ်ိန္က ၁၀မိနစ္ ပတ္၀န္းက်င္ပဲ ရိွပါတယ္။
၆။ ေသြးလွဴတဲ့အခါ ေသြးအမ်ားႀကီး ေဖာက္ယူခံရမယ္။
တကယ္ေတာ့ ေသြးအမ်ားႀကီး ေဖာက္မယူပါဘူး။ ေသြးလွဴရွင္ရဲ႕ ကိုယ္အေလးခ်ိန္အေပၚ မူတည္ၿပီး ၄၀၀ မီလီလီတာကေန ၄၅၀ မီလီလီတာၾကားပဲ ယူပါတယ္။ အဲဒီထုတ္ယူလိုက္တဲ့ ေသြးပမာဏကို ခႏၶာကိုယ္က အခ်ိန္ပိုင္းအတြင္း ျပန္လည္ ျဖည္႕ဆည္းေပးပါတယ္။
၇။ ကၽြန္ေတာ္ ေသြးလွဴဖို႕ မလိုဘူး။ ေသြးလွဴရွင္ေတြက အမ်ားႀကီးပဲေလ။
တကယ္ေတာ့ လူနာေတြအတြက္ ေသြးလွဴရွင္ လိုေနပါတယ္။ ေသြးလွဴလို႕ရႏုိင္တဲ့ လူဦးေရ စုစုေပါင္းရဲ႕ ၅ ရာခိုင္ႏွဳန္းကပဲ ေသြးလွဴေနၾကတာပါ။ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာဆို ဒီထက္နည္းပါတယ္။ ေသြးကို အစားထိုးဖို႕အရာ မေပၚေသးပါဘူး။ သက္ရိွလူသားဆီကပဲ ရႏိုင္တဲ့အတြက္ ေသြးလွဴရွင္ေတြ အမ်ားႀကီး လိုေနပါတယ္။
၈။ ေသြးဆိုတာ အၾကာႀကီး အထားခံတယ္။ တစ္ခါ လွဴၿပီးရင္ လံုေလာက္တယ္။
တကယ္ေတာ့ ေအးခဲထားတဲ့ ေသြးရည္ၾကည္ဟာ ၁ ႏွစ္တိတိ သိမ္းထားလို႕ရပါတယ္။ ေသြးနီဥကို သာမာန္ အေျခအေနမွာ ၄၂ ရက္တိတိ သိုေလွာင္ႏုိင္ပါတယ္။ ေသြးဥမႊားကေတာ့ ၅ ရက္ပဲ အထားခံပါတယ္။ အဲဒီလို အထားခံေပမယ့္ လူနာေတြရဲ႕ ေသြးလိုအပ္ခ်က္က မ်ားလြန္းတဲ့အတြက္ လွဴထားတဲ့ေသြးေတြ ေသြးဘဏ္မွာ အဲဒီေလာက္ေတာင္ ၾကာၾကာမထားလိုက္ရပဲ လူနာေတြဆီကို ေသြးသြင္းကုသေပးလိုက္ရတာ မ်ားပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေသြးဘဏ္မွာ ေသြးအိတ္တစ္ခုကို အၾကာႀကီး မျမင္ရပါဘူး။
၉။ ဘာသာတရားေၾကာင့္ ေသြးလွဴလို႕မရဘူး။
တကယ္ေတာ့ ကိုးကြယ္တဲ့ ဘာသာတရားတိုင္းလိုလို ကုသိုလ္ဒါနျပဳမွဳကို အားေပးခ်ီးေျမွာက္ထားပါတယ္။ ေသြးလွဴတယ္ဆိုတာ ထပ္ခါတလဲလဲ ျပဳလုပ္လုိ႕ရတဲ့ မြန္ျမတ္ျဖဳစင္ ဇီ၀တဒါန လွဴဒါန္းမွဳတစ္ခုပါ။
အခုေျပာသြားတဲ့ အခ်က္ေတြေၾကာင့္ ေသြးမလွဴျဖစ္ခဲ့တာပါဆိုရင္ ေနာက္ရက္ေတြက စၿပီး လူ႕အသက္ေတြကို ကယ္ဖို႕အတြက္ ဒီစာကို တစ္ခါေလာက္ အစအဆံုး ျပန္ဖတ္ေပးပါလုိ႕ ေတာင္းဆိုခ်င္ပါတယ္။
Wednesday, September 9, 2009
Blood facts in general
ေသြးဟာ လူ႕ကိုယ္ခႏၶာအေလးခ်ိန္ရဲ႕ ခုနစ္ရာခိုင္ႏွဳန္းနီးပါး ရိွပါတယ္။
ေသြးဟာ ေအာက္ဆီဂ်င္နဲ႕ အာဟာရဓါတ္ေတြကို သယ္ေဆာင္ေပးပါတယ္။
ေသြးဟာ ေရာဂါေတြကို တိုက္ထုတ္ေပးၿပီး ဒဏ္ရာေတြ အနာေတြ က်က္ေစဖို႕ ကူညီေပးေသးတယ္။
ေအ၊ဘီ၊ ေအဘီ၊ အို ဆိုၿပီးေတာ့ အဓိက ေသြးအမ်ိဳးအစားအုပ္စုႀကီး ေလးခုရိွပါတယ္။
ေသြးအမ်ိဳးအစားတုိင္းမွာ ေမ်ာက္ေသြးလို႕ေခၚတဲ့ RH အေပါင္း အႏုတ္ ဆုိတာလည္း ရိွျပန္ေသးတယ္။
ေသြးထဲမွာ ေသြးနီဥ၊ ေသြးျဖဴဥ၊ ေသြးဥမႊားနဲ႕ ေသြးရည္ၾကည္ဆိုၿပီး အဓိက ၄ မ်ိဳး ေပါင္းစပ္ပါ၀င္ေနတယ္။
ေသြးနီဥဟာ ေသြးပမာဏရဲ႕ ၄၀ ရာခိုင္ႏွဳန္းနီးပါး ရိွပါတယ္။ ေအာက္ဆီဂ်င္နဲ႕ အာဟာရဓါတ္ေတြကို အဓိက သယ္ေဆာင္ေပးပါတယ္။ ကာဗြန္ဒိုင္ေအာက္ဆိုဒ္ဓါတ္ေတြကို အဆုတ္ကို ျပန္လည္ သယ္ယူေပးျပန္တယ္။
ေသြးဥမႊားက အေသးငယ္ဆံုး ေသြးဆဲလ္ေလးေတြပါ။ ေသြးပမာဏရဲ႕ ၅ ရာခိုင္ႏွဳန္းက ၇ ရာခိုင္ႏွဳန္းအထိဟာ ေသြးဥမႊားေလးေတြပါ။ ေသြးဥမႊားေတြက ဒဏ္ရာ အနာတရျဖစ္တဲ့အခါမွာ ေသြးခဲေစၿပီး ေသြးယိုထြက္ျခင္းကို ေလွ်ာ့ခ်ေပးပါတယ္။
ေသြးရည္ၾကည္က ေစးကပ္ကပ္ရိွလွတဲ့ အ၀ါေရာင္ေဖ်ာ့ေဖ်ာ့ အရည္ေလးပါ။ ေသြးပမာဏ စုစုေပါင္းရဲ႕ ၅၅ ရာခိုင္ႏွဳန္းဟာ ေသြးရည္ၾကည္ေတြပါ။ ေသြးရည္ၾကည္ထဲမွာ ေရဓါတ္၊ ဆားဓါတ္နဲ႕ ပရုိတင္းဓါတ္ေတြ ေပါင္းစပ္ ပါ၀င္ေနပါတယ္။ ေသြးရည္ၾကည္ရဲ႕ ၉၅ ရာခိုင္ႏွဳန္းက ေရေတြပါ။ က်န္တဲ့ ၅ ရာခိုင္ႏွဳန္းက ဟိုမုန္းဓါတ္ေတြ၊ ဆားဓါတ္နဲ႕ ပရိုတင္းဓါတ္ေတြေပါ့။
ေသြးနီဥဟာ လူ႕ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ ရက္ေပါင္း ၁၂၀ အထိ သက္တမ္းရိွပါတယ္။
ေသြးနီဥကို သာမာန္အေျခအေနမွာ ၄၂ ရက္တိတိ သိုေလွာင္ထားလို႕ရပါတယ္။
ေအးခဲထားတဲ့ ေသြးနီဥေတြဆိုရင္ ၁၀ ႏွစ္နဲ႕ အထက္ သိမ္းထားလို႕ရပါတယ္။
ေသြးဥမႊားကေတာ့ ၅ ရက္အတြင္း အသံုးျပဳရပါတယ္။
ေသြးဥမႊားကို ေသြးကင္ဆာနဲ႕ တျခားကင္ဆာေရာဂါေတြရဲ႕ ေသြးသြင္းကုသမွဳမွာ အသံုးျပဳပါတယ္။
ေသြးရည္ၾကည္ဟာ ေသြးေပါင္ခ်ိန္ကို ထိန္းတဲ့ေနရာမွာ ကူညီေပးပါတယ္။ ေသြးဆဲလ္ေတြ၊ ဟိုမုန္းဓါတ္ေတြ၊ အင္ဇိုင္းေတြကိုလည္း သယ္ေဆာင္ေပးပါတယ္။ ေသြးခဲေစဖို႕အတြက္နဲ႕ ကိုယ္ခံအားစနစ္အတြက္ လိုအပ္တဲ့ ပရုိတင္းဓါတ္ကိုလည္း သယ္ေဆာင္ေပးပါတယ္။
ေအးခဲထားတဲ့ ေသြးရည္ၾကည္ဟာ ၁ ႏွစ္တိတိ ထားလို႕ရပါတယ္။
လူရဲ႕ေသြးထဲမွာ ပါ၀င္တဲ့ ေသြးနီဥ၊ ေသြးျဖဴဥ၊ ေသြးဥမႊားနဲ႕ ေသြးရည္ၾကည္ေတြကို ရိုးတြင္းျခင္ဆီကေန သဘာ၀အေလွ်ာက္ ထုတ္လုပ္ေပးတာပါ။
Thursday, August 2, 2007
Scientists create 'plastic' blood
ဒါေပမယ့္ ၂၀၀၇ ေမလမွာ အဂၤလန္ Sheffield University က ပလတ္စတစ္ေသြး (plastic blood) တစ္မ်ိဳးကို တီထြင္ႏိုင္ခဲ့ပါတယ္။ အဲဒီ ပလတ္စတစ္ေသြးက သယ္ရျပဳရ လြယ္ကူပါတယ္။ ေပါ့ပါးတယ္။ ေသြးအစစ္ေတြလို ေအးခဲထားစရာ မလိုပါဘူး။ သက္တမ္း ၾကာရွည္ သိမ္းထားလို႕လဲ ရပါတယ္။
အဲဒီ ပလတ္စတစ္ေသြးက ေမာ္လီက်ဴး အလယ္ဗဟိုမွာ iron atom သံဓါတ္အမ္တမ္ေတြ ပါရိွေနတဲ့ plastic molecules ပလတ္စတစ္ ေမာ္လီက်ဴးေလးေတြနဲ႕ ျပဳလုပ္ဖန္တီးထားတာပါ။ အဲဒီ ေမာ္လီက်ဴးေတြက hemoglobin ေဟမိုဂလိုဗင္ဓါတ္လိုမ်ိဳး ေအာက္စီဂ်င္ေတြကို ခႏၶာကိုယ္အႏွံ႕ သယ္ေဆာင္ေပးႏိုင္ပါတယ္။
ဒါေပမယ့္ လူရဲ႕ ေသြးအစစ္လို အျပည္႕အ၀ ေကာင္းမြန္ျပည္႕စံုျခင္း မရိွေသးပါဘူး။ လိုအပ္ခ်က္ေတြ ဓါတ္မတည္႕မႈေတြ ရိွေနႏိုင္ပါေသးတယ္။ အဲဒါေၾကာင့္ အခ်ိန္ယူၿပီး ေစာင့္ၾကည္႕ရအံုးမွာပါ။
It can cause allergic-type reactions. The immune response and clearance time from the bloodstream is as yet unknown.
အဲဒီ ပညာရွင္ေတြ ဖန္တီးထားတဲ့ ပလတ္စတစ္ေသြး နမူနာကို လန္ဒန္က Science Museumမွာ ၂၀၀၇ ေမ ၂၂ ရက္ေန႕ မွာ စတင္ၿပီး ျပပြဲတစ္ခုအျဖစ္ ခင္းက်င္းျပသခဲ့ပါတယ္။
Sunday, July 29, 2007
Is RH blood monkey's blood?
မက္ကာကတ္စ္ရီးဆပ္ေမ်ာက္ (Macacus Rhesus Monkey) ေတြရဲ႕ ေသြးနီကလပ္စည္းမွာ ပါဝင္တဲ့ ပရိုတင္းနဲ႕ဆင္တူ ပရိုတင္းဓါတ္ပါတဲ့ လူေသြးကို RH ေသြးလို႕ ေခၚပါတယ္။
၁၉၃၇ မွာ ယုန္ေတြကို Rhesus ေမ်ာက္ရဲ႕ ေသြးေတြကို ထိုးထည့္စမ္းသပ္ ၾကည့္ၾကတယ္တဲ့။ ယုန္ေတြထဲမွာ အဲဒီေမ်ာက္ေသြးကို ဆန္႕က်င္တဲ့ ဓါတ္ (Antibody) ေပၚလာတယ္တဲ့။ အဲဒီ အန္တီေဘာဒီဓါတ္က Rhesus ေမ်ာက္ေသြးကို ေတြ႕ရင္ ေသြးနီဥေတြ လံုးခဲသြားေအာင္ ဖ်က္ဆီးပစ္တတ္တယ္။
ေနာက္လူေသြးထဲကို အဲဒီဓါတ္ထည့္စမ္းသပ္ေတာ့ တခ်ဳိ႕တခ်ဳိ႕ေသာ လူေတြရဲ႕ ေသြးကို Rhesus ေမ်ာက္ေသြးလိုပဲ လံုးခဲသြားေအာင္ အဲဒီဓါတ္က စြမ္းျပန္တယ္။ ဒါဆို အဲဒီလူေတြရဲ႕ ေသြးမွာ Rhesus ေမ်ာက္ေသြးထဲက ဓါတ္သဘာ၀ တူတာတစ္ခုပါေနလို႕ပဲ ယူဆႀကတယ္။ အဲဒီ ေမ်ာက္ေသြးထဲက ဓါတ္ကို RH Factor လို႕ ေခၚၾကတယ္။ ေဆးပညာမွာေတာ့ ေမ်ာက္ေသြးလို႕ မေခၚၾကပါဘူး။ စၿပီး ျမန္မာလို ျပန္ဆိုေရးသားခဲ့သူရဲ႕ လက္ရာပါ။
(ဒါေၾကာင့္ ျမန္မာလိုမျပန္နဲ႕။ အဓိပၸါယ္ေတြ လဲြကုန္မယ္လို႕ ေျပာၾကတာဗ်။)
ဒါေပမယ့္ အဲလိုသာေတြ႕ခဲ့တာ အဲဒါ ဘာအေရးႀကီးမွန္း မသိခဲ့ေသးဘူး။ ေနာက္ ၂-၃ ႏွစ္ေနမွ အဲဒီဓါတ္ဟာ ေမြးကင္းစ အသား၀ါေရာဂါေတြထဲက တစ္မ်ဳိးကို ျဖစ္ေစေၾကာင္း သိလာခဲ့ပါတယ္။
လူေတြ ေသြးသြင္းၾကရင္ ေသြးအုပ္စုတူဖို႕ လိုပါတယ္။ အဲဒီ ေသြးအုပ္စုခဲြတဲ့ စနစ္ကို A B O Blood Grouping လို႕ ေခၚပါတယ္။ လူ႕ေသြးနီဥေပၚမွာ သဘာဝအေလ်ာက္ ကဲြျပားေနတဲ့ ပရိုတိန္း ေအတီဂ်င္ ၂-မ်ဳိး ပါရွိပံုကို မူတည္ၿပီး ခဲြျခားထားတာပါ။
- ေအတီဂ်င္ ေအ ပါရင္ ေအအုပ္စု
- ေအတီဂ်င္ ဘီပါရင္ ဘီအုပ္စု
- ေအတီဂ်င္ ေအေရာ ဘီေရာ ပါရင္ ေအဘီအုပ္စု
- ေအတီဂ်င္ ေအေရာ ဘီေရာ မပါရင္ အိုအုပ္စု လို႕ သက္မွတ္ပါတယ္။
The International Society of Blood Transfusion- ISBT အဖြဲ႕မွာ အခုေလာေလာဆယ္အထိ အသိအမွတ္ျပဳထားတဲ့ ေအဘီအုိနဲ႕ အာအိတ္ခ်္ ေသြးအုပ္စုေတြ အပါအ၀င္ အဓိက ေသြးအုပ္စုက ၂၉ ခု ရိွပါတယ္။ ေအဘီအိုအုပ္စုနဲ႕ အာအိတ္ခ်္ အန္တီဂ်င္ေတြ အျပင္ ေသြးနီဆဲလ္ေတြရဲ႕ မ်က္ႏွာျပင္အေျမးပါးမွာ ေတြ႕ရိွေနရတဲ့ အျခား ေသြးအမ်ိဳးအစား အန္တီဂ်င္ေတြ အမ်ားအျပား က်န္ရိွေနပါေသးတယ္။
ဒါေပမယ့္ အဲဒီ ေအဘီအို မဟုတ္တဲ့ တျခားစနစ္ေတြက ေသြးသြင္းတာမွာ အေရးမႀကီးလို႕ က်ေနာ္တို႕လည္း မသိပါဘူး။ နည္းနည္း ျမည္းခ်င္ရင္ ဒီမွာ ႀကည့္ပါခင္ဗ်။
http://en.wikipedia.org/wiki/Human_blood_group_systems
ေသြးသြင္းတာမွာ ဒုကၡမေပးေသာ္လည္း ေမြးကင္းစကာလမွာ ဒုကၡေပးတဲ့ ေသြးအုပ္စုကေတာ့ RH ပါပဲ။ အဲဒီစနစ္အရ လူေတြကို ၂ အုပ္စုပဲ ခဲြပါတယ္။
- RH protein ရွိတဲ့ လူေတြကို RH+ (RH Positive)
- RH protein မရွိတဲ့ လူေတြကို RH- (RH Negative)
မိဘႏွစ္ပါးက Rh protein မတူရင္ ေမြးလာတ့ဲ ကေလးကေတာ့ ေနာက္ဆက္တြဲအေနနဲ႕ က်ပ္မျပည့္ ေၿခလက္မသန္တဲ့ ဘဝ ၿဖစ္သြားတတ္ပါတယ္။
Ref: Ko Thergyi's post. Thanks, brother.
Saturday, July 28, 2007
RH Factor
အာရွတိုက္သားေတြက Rh+ (Rh Positive) ျဖစ္သူ ၉၉% ရွိပါတယ္။
| Population | Rh(D) Neg | Rh(D) Pos | Rh(D) Neg alleles |
|---|---|---|---|
| European Basque | approx 35% | 65% | approx 60% |
| Caucasian | 16% | 84% | 40% |
| American Blacks | approx 7% | 93% | approx 26% |
| Native Americans | approx 1% | 99% | approx 10% |
| African descent | less 1% | over 99% | 3% |
| Japanese & Chinese | less 1% | over 99% | 1% |
Ref: http://en.wikipedia.org/wiki/Rhesus_blood_group_system
မိဘႏွစ္ပါးက RH Protein မတူရင္ ေမြးကင္းစ ကေလးဟာ အသား၀ါတတ္တယ္ ဆိုတဲ့အဆိုကို ရွင္းျပရရင္ ကေလးေတြ အသား၀ါတာဟာ မိဘႏွစ္ပါးရဲ႕ RH နဲ႔မဆိုင္ပါဘူး။ RH တူတဲ့ မိဘႏွစ္ပါးက ေမြးလာတဲ့ ေမြးကင္းစ ကေလးေတြလည္း အသား၀ါတတ္ပါတယ္။ ကေလးက အရမ္းႏုနယ္တဲ့အခ်ိန္မွာ အသည္းကလည္း ႏုပါတယ္။ Hemoglobin ပံုစံေျပာင္းလို႔ ေသြးဥပ်က္တာနဲ႔ အသည္းက စစ္ထုတ္တာ မမွ်တဲ့အခါမွာ အသားဝါပါတယ္။
ပထမဦးဆံုး သားဦးကေလးရဲ႕ေသြးက (+) ျဖစ္ေနျပီး မိခင္က(-) ျဖစ္ေနတယ္ဆိုရင္ ကေလးကို မီးဖြားစဥ္အခါမွာ ကေလးရဲ႕ ပရိုတိန္းက မိခင္ဆီကို ေရာက္သြားပါတယ္။ ကေလးမီးဖြားစဥ္၊ ပ်က္က်စဥ္မွာ ကေလးရဲ႕ ပရိုတိန္းက ပရိုတိန္းမရွိတဲ့ မိခင္ထဲကို ေရာက္သြားပါတယ္။
အဲဒီအခါမွာ မိခင္ရဲ႕ ကိုယ္ခံအား immune system ကေနျပီး ဒီပရိုတိန္းေတြက ျပင္ပကပိုးမႊားေတြလို႔ သတ္မွတ္ျပီးေတာ့ ကိုယ့္ကိုယ္ကို ကာကြယ္ဖို႔ မိခင္ကိုယ္ထဲမွာ ပရိုတိန္းကို ဆန္႕က်င္တဲ့ ဓါတ္ေတြ (Antibody) ထုတ္လုပ္ပါတယ္။ ဒီဓါတ္ေတြဟာ သားဦးမွာတုန္းက ဒုကၡမေပးလိုက္နိုင္ပါဘူး။ သားဦးေလးက ေမြးၿပီးသြားတဲ့အတြက္ပါ။
ဒုတိယကေလးကို ကိုယ္ဝန္ေဆာင္ခ်ိန္မွာေတာ့ အဲဒီပရိုတိန္းကုိဆန္႔က်င္တဲ့ ဓါတ္ေတြ (Antibody) ေတြက ဒုတိယကေလးကို ဒုကၡေပးပါေတာ့တယ္။ ကေလးရဲ႕ ေသြးနီဥေတြ ေပါက္ကဲြကုန္ၿပီး Bilirubin ေခၚ အဝါေရာင္ဓါတ္တမ်ိဳးအျဖစ္ ေျပာင္းလဲသြားပါတယ္။ အဲဒီအဝါေတြကို အသည္းက ဒိုင္ခံဖ်က္ဆီး ေခ်ဖ်က္ရပါတယ္။ အသည္းဖ်က္နိုင္တဲ့ ပမာဏထက္ ေက်ာ္လြန္ေနတဲ့ အတြက္ အဲဒီအဝါေတြေၾကာင့္ ကေလးမွာ အသား၀ါျဖစ္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ကေလးမွာ အသည္း မေရာင္ပါဘူး။ အဲဒီအဝါေရာင္ ဘီလီရူဘင္ေတြက မ်ားလြန္းရင္ ဦးေႏွာက္ကို ထိခုိက္တတ္ပါတယ္။ ဒါေၾကာင့္ ေသြးလဲ ကုတာေတြ လုပ္ရတတ္ပါတယ္။
ေယဘူယ်အားျဖင့္ ေျပာရရင္ေတာ့ Rh positive အေဖနဲ႕ Rh negative အေမက ေပါက္ဖြားလာတဲ့ သားဦးေလးကလဲြလို႕ က်န္ကေလးေတြမွာ ေမြးေမြးခ်င္းမွာ အသားဝါတတ္ပါတယ္။
ဟိုအရင္ေခတ္ေတြတုန္းကေတာ့ ဒီလို RH မတူတဲ့ မိခင္နဲ႔မီးဖြားစဥ္မွာ ျဖစ္ေပၚတဲ့ဟာေတြကို ကုသဖို႔ခက္ခဲျပီး ဆိုးရြားတဲ့ ေရာဂါတစ္ခုလိုျဖစ္ခဲ့ေပမယ့္ အခုေခတ္အခ်ိန္မွာေတာ့ ေဆးပညာ တိုးတက္ ထြန္းကားလာမႈေၾကာင့္ ေမြးကင္းစကေလးငယ္ကို ဒုကၡျဖစ္ေစတဲ့ အႏၲရာယ္ေတြကို ကာကြယ္ကုသမႈေတြ လုပ္လို႔ရေနပါျပီ။
မိခင္ ပထမကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္မွာ ကေလးရဲ႕ေသြးကို စစ္ၾကည့္ျပီး ကေလးရဲ႕ေသြးက RH (+) ျဖစ္ေနျပီး မိခင္က RH (-) ျဖစ္ေနတယ္ဆိုရင္ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ ကာလမွာ Rh immune-globulin ဆိုတဲ့ေဆးကို ၂ ႀကိမ္ ထိုးသြင္းေပးရပါတယ္။ ပထမအႀကိမ္ကို ကိုယ္ဝန္ ၂၈ ပတ္မွာ ထိုးေပးျပီး၊ ဒုတိယအႀကိမ္ကို မီးဖြားျပီး ၇၂ နာရီအတြင္းမွာ ထိုးေပးရပါတယ္။ အဲဒီေဆးက မိခင္ရဲ႔ ခႏၶၶာကိုယ္ထဲမွာ အႏၲရာယ္ျဖစ္ေစတဲ့ Rh antibody ေတြ ျဖစ္လာေစျခင္းမွ ကာကြယ္ေပးတဲ့အတြက္ ေနာက္ကိုယ္ဝန္ေတြ မီးဖြားတိုင္းမွာ ေမြးကင္းစကေလးကို အႏၲရာယ္ မျဖစ္ေစႏိုင္ေတာ့ပါဘူး။ ဒီေဆးကို ကိုယ္ဝန္ပ်က္က်ျခင္း၊ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္ ကာလမွာ ေသြးဆင္းျခင္းတို႔ ျဖစ္လာရင္လည္း ထိုးေပးရပါတယ္။
တကယ္လို႔ မိခင္ရဲ႔ ခႏၶာကိုယ္ထဲမွာ Rh antibody ေတြသိပ္ျမင့္မားေနျပီလို႔ ဆရာဝန္က ဆံုးျဖတ္တဲ့အခါမွာ ေမြးလာမယ့္ ကေလးဟာ အႏၲရာယ္ ႀကံဳေတြ႔ရေတာ့မွာမို႔ ကေလးငယ္ သေႏၶၶသားဘဝနဲ႔ မိခင္ရဲ႔သားအိမ္ထဲမွာ ရွိေနစဥ္အခ်ိန္မွာ ေသြးလဲကုသျခင္း ျပဳလုပ္ေပးႏိုင္ျပီး ကေလးရဲ႕အသက္ကို ကယ္တင္ႏိုင္ပါတယ္။
ေသြးလဲကုသျခင္းဆိုတာ ကေလးရဲ႕ေသြးကို ေသြးနီဆဲလ္ RH (-) နဲ႔လဲလွယ္ေပးတာပါ။ ဒီလိုျပဳလုပ္ျခင္းအားျဖင့္ ကေလးရဲ႔ ေသြးနီဆဲလ္ေတြကို တည္ျငိမ္ေစျပီး ကေလးရဲ႕ေသြးေၾကာေတြထဲမွာ ရွိေနျပီးျဖစ္တဲ့ Rh antibody ေတြေၾကာင့္ ျဖစ္လာမယ့္ ပ်က္စီးေစမႈ ၊ အႏၲရာယ္ျဖစ္ေစမႈေတြကို ေလ်ာ့ခ်ေပးလိုက္ႏိုင္ပါတယ္။
အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုမွာ ဒီေသြးလဲကုသနည္းကို ေအာင္ျမင္စြာ အသံုးျပဳေနၾကပါျပီ။
Wednesday, July 25, 2007
An important message to blood donors
သင့္အေနနဲ႕ ေသြးလွဴဒါန္းဖို႕ မသင့္ေတာ္တဲ့ အခ်ိန္မ်ားရိွပါတယ္။
ေရာဂါျဖစ္ေနတဲ့သူေတြ၊ က်န္းမာေရး မေကာင္းတဲ့သူေတြ၊ အရက္ေသစာ ေသာက္စားထားတဲ့သူေတြ၊ ေဆး၀ါးကုသမွဳ ခံယူေနရတဲ့သူေတြ ေသြးမလွဴသင့္ပါဘူး။
မူးယစ္ေဆး၀ါးသံုးစြဲသူေတြ၊ အထူးသျဖင့္ မူးယစ္ေဆးဝါးကို အေၾကာထဲ ထည္႕သြင္းထိုးသူ (Drug user) ေတြ ေသြးမလွဴသင့္ပါဘူး။
လြန္ခဲ့တဲ့ သံုးပါတ္အတြင္းမွာ ဝက္သက္၊ ပါးခ်ိတ္ေရာင္၊ ေရယံု၊ ဂ်ိဳက္သိုး၊ ေရေက်ာက္ေပါက္သူမ်ား ေသြးမလွဴသင့္ေသးပါဘူး။
လြန္ခဲ့တဲ့ ေျခာက္လ အတြင္း ခြဲစိတ္ကုသမွဳ ခံယူထားသူေတြ၊ လြန္ခဲ့တဲ့ ၁ ႏွစ္ အတြင္း ေသြးသြင္းကုသမွဳ ခံယူထားသူေတြ ေသြးမလွဴသင့္ပါဘူး။
လြန္ခဲ့တဲ့ ၁၄ ရက္အတြင္း ပဋိဇီ၀ေဆး၀ါး (Antibiotics) သံုးစြဲထားသူေတြ၊ လြန္ခဲ့တဲ့ ၃ ရက္အတြင္း အက္စပရင္၊ အကိုက္အခဲ ေပ်ာက္ေဆး သံုးစြဲခဲ့သူေတြ ေသြးမလွဴသင့္ပါဘူး။
လြန္ခဲ့တဲ့ ၇ ရက္အတြင္း ဝမ္းေလွ်ာထားသူေတြ၊ လြန္ခဲ့တဲ့ ၃ ရက္အတြင္း သြားႏွဳတ္ထားတဲ့သူေတြ ေသြးလွဴလို႕ မရပါဘူး။
လြန္ခဲ့တဲ့ ၂၁ ရက္အတြင္းမွာ ကာကြယ္ေဆး (vaccine) တစ္မ်ိဳးမ်ိဳး ထိုးထားတဲ့သူေတြလဲ ေသြးလွဴလို႕ မရေသးပါဘူး။
လြန္ခဲ့တဲ့ ၃ လအတြင္း ကိုယ္အေလးခ်ိန္ သိသိသာသာ က်ဆင္းလာသူေတြလည္း ေဆးအရင္စစ္သင့္ပါတယ္။ ေသြးမလွဴသင့္ေသးပါဘူး။
ေသြးမလွဴခင္ ညက အနည္းဆံုး ၆ နာရီ အိပ္ေရးဝေအာင္ မအိပ္ခဲ့သူေတြလည္း ေသြးမလွဴသင့္ပါဘူး။ ေသြးေပါင္ မျပည္႕ရင္လည္း ေသြးမလွဴသင့္ပါဘူး။ ေရွာ့ခ္ျဖစ္တတ္ပါတယ္။
ေသြးလွဴရွင္ အမ်ိဳးသမီးမ်ားအေနနဲ႕ ကိုယ္ဝန္ေဆာင္စဥ္၊ ႏို႕ခ်ိဳတိုက္ေကြၽးခ်ိန္နဲ႕ ရာသီဓမၼတာလာစဥ္မွာ ေသြးမလွဴသင့္ပါဘူး။
မိမိ (သို႕) မိမိ မိသားစု အထဲမွာ အသည္းေရာင္ အသား၀ါေရာဂါ (Hepatitis B and C) ျဖစ္ေနရင္လည္း ေသြးမလွဴသင့္ပါဘူး။
လိင္အေပ်ာ္အပါးလိုက္စားသူေတြ၊ ကာလသားေရာဂါ (Syphilis) ျဖစ္ဖူးသူေတြ၊ လြန္ခဲ့တဲ့ သံုးႏွစ္အတြင္းမွာ ငွက္ဖ်ားေရာဂါ (Malaria) ခံစားရဖူးသူေတြ ေသြးမလွဴသင့္ပါဘူး။
အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရိွသူေတြလည္း ေသြးလွဴလို႕မရပါဘူး။ အိတ္ခ်္အိုင္ဗြီပိုး ရိွ မရိွဆိုတာကလည္း ေရာဂါပိုး၀င္ေရာက္ၿပီး ၆ လေလာက္ၾကာမွ ဓါတ္ခြဲစမ္းသပ္ၾကည္႕မွ သိရိွႏို္င္ပါတယ္။
ရာႏႈန္းျပည္႕ ေရာဂါပိုးကင္းစင္တဲ့ ေသြးရရိွဖို႕အတြက္ ေသြးလွဴရွင္ကိုယ္တိုင္ မိမိကုိယ္ မိမိ မွန္မွန္ကန္ကန္ ျပန္လည္ ဆန္းစစ္ဖို႕ အလြန္အေရးႀကီးပါတယ္။
To save lives, do not donate blood
if your behavior puts you at risk of HIV infection.
Safe blood save lives.
Friday, July 20, 2007
All about blood
aoG;vdkYajymvdkufwmeJY vlwdkif;&JY cE¨¨mudk,fwGif;rSm&SdaewJh aoG;awG[mtwlwlyJvdkY xifp&m&Sdygw,f/ 'gayr,fh rdkufu&dkpukyfatmufrSmawmh rsufjrifxif&Sm;odompGmyJ aoG;awG[m rwlBuygbl;/
1900 jynfhESpftapmydkif;rSm Bopaw;vsEdkifiHom; odyÜÜHynm&Sif Karl Landsteiner u aoG;trsdK;tpm;rsm;udk cGJjcm;EdkifcJhygw,f/ tJ'DatmifjrifrItwGuf ol Edkb,fvfqkudk xdkufwefpGm &&SdcJhygw,f/
Karl Landsteiner avhvmawGY&SdcJhwmu aoG;eDqJvfawG&JY rsufESmjyifrSm odomxif&Sm;wJh "mwkarmfvDusK; 2 rsdK;&Sdaeygw,f/ tJ'gudkolu armfvDusL;at eJY armfvDusL; bDvdkY emrnfay;cJhygw,f/ armfvDusL; atomyJ&SdwJh aoG;eDqJvf udk at tkyfpk aoG;trsdK;tpm;vdkY owfrSwfjyD; armfvDusL; bD omyJ&SdwJh aoG;eDqJvfudkawmh bD tkyfpk vdkYowfrSwfygw,f/ armfvDusL; at a&m armfvDusL; bDa&m ESpfrsdK; aygif;pyfyg0ifaewJh aoG;tkyfpkudkawmh atbDaoG;trsdK;tpm;vdkY owfrSwfygw,f/
vlemwpfa,mufaoG;vdktyfwJhtcgrSm rwlnDwJhaoG;awG roGif;rdzdkY ta&;BuD;ygw,f/ rwlnDwJhaoG;trsdK;tpm; 2 ck[m twlaygif;pyfjyD; aoG;aBumxJrSm cJumydwfqdkYjcif;jzpfapjyD; aoapavmufwJh tajctaeudk csufcsif;jzpfay: qdk;&Gm;apwmaBumifh aoG;trsdK;tpm;tkyfpk wlnDrSomvQif aoG;oGif;ukoEdkifygw,f/ ta&;ay:tajctaersm;rSm tdkaoG;trsdK;tpm;udk tjcm;aoG;tkyfpkrsm;u vufcHEdkifaomfvnf;yJ wcgw&HrSmawmh tEåÅ&,f&SdaeqJygyJ/
at aoG;ydkif&Sif[m at aoG;trsdK;tpm; eJY atbD aoG;trsdK;tpm;ydkif&SifawGudk aoG;vIvdkY&ygw,f/
bD aoG;ydkif&Sifu bD aoG;trsdK;tpm;eJY atbD aoG;trsdK;tpm;ydkif&SifawGudk aoG;vIvdkY&ygw,f/
atbD aoG;ydkif&Sifuawmh atbD aoG;trsdK;tpm; ydkif&SifudkyJ aoG;vIvdkY&ygw,f/
tdk aoG;ydkif&Sifuawmh rnfoludkrqdk aoG;vIvdkY&ygw,f/
tdkaoG;vdktyfwJh vlemuawmh tdkaoG;udkom vufcHEdkifygw,f/ tdkaoG;rSvGJvdkY wjcm;aoG;rsm;udk r&,l&ygbl;/
tdk aoG;ydkif&Sifrsm;udk Universal Donor vdkY ac:BujyD; atbD aoG;ydkif&Sifrsm;udkawmh
aoG;rSm taygif; eJY tEIwfqdkwJh Rh Factor vnf;uGJjym;jyefygao;w,f/
aoG;vIEdkifwJ ? aoG;vufcHEdkifwJh trsdK;tpm;rsm;udk atmufygZ,m;rSm Bunfh&IEdkifygw,f/
Type | You Can Give Blood To | You Can Receive Blood From |
A+ | A+ AB+ | A+ A- O+ O- |
O+ | O+ A+ B+ AB+ | O+ O- |
B+ | B+ AB+ | B+ B- O+ O- |
Everyone | ||
A- | A+ A- AB+ AB- | A- O- |
O- | Everyone | O- |
B- | B+ B- AB+ AB- | B- O- |
AB+ | AB- A- B- O- |
odyÜHÜynm&SifawGuvlawG&JU cE¨¨maA'udk avhvmzdkYtwGuf Rhesus arsmufawGudk
Rhesus arsmufawGudkavhvmwJhtcgrSm aoG;xJrSm y&dkwdef;wpfrsdK;udkawGY&SdcJhygw,f/
tcsdKYvlrsm;&JY aoG;xJrSm tJ'Dy&dkwdef;udkawGY&Sd&ayr,fh tcsdKYrSmawmh rawGY&Sd&ygbl;/
tJ'Dy&dkwdef;yg&Sdjcif;? ryg&Sdjcif;qdkjyD; Rh factor taygif;eJY tEIwfqdkjyD; cGJjcm;owfrSwfvdkufygw,f/
Rh qdkwmuawmh Rhesus twdk taeeJY ac:vdkufwmyg/
aoG;xJrSm y&dkwdef;yg&Sdw,fqdk&if Rh (+) vdkY owfrSwfjyD; ryg&Sdbl;qdk&if Rh ( - )
Credit - Ma Hana